وبلاگ دكتر آشوري

تولید مثل خرگوش
تعيين‌ جنسيت‌ در خرگوشهاي‌ نابالغ‌ بسيار مشكل‌ بوده‌ و به‌ تجربه‌ نياز دارد. بنابراين‌ در اين‌ مورد از دامپزشك‌كمك‌ بگيريد.
خرگوشها در حدود سن‌ 24 - 16 هفتگي‌ به‌ بلوغ‌ مي‌رسند. نژادهاي‌ كوچكتر زودتر ازنژادهاي‌ بزرگتر و ماده‌هازودتر از نرها بالغ‌ مي‌شوند. خرگوش‌ ماده‌ سيكل‌ اوستروس‌ منظمي‌ ندارد ولي‌ مرحله‌ پذيرش‌ جنسي‌ طولاني‌ و حدود7-10 روز است‌. در صورتيكه‌ جفتگيري‌ انجام‌ نگيرد ظرف‌ 1-2 روز حالت‌ پذيرش‌ از بين‌ رفته‌ و پس‌ از آن‌ حيوان‌مجددٹ وارد مرحله‌ پذيرش‌ جنسي‌ مي‌گردد.
خرگوش‌ ماده‌اي‌ كه‌ وارد اين‌ مرحله‌ شده‌ است‌ به‌ ساير خرگوشهاي‌ ماده‌ داخل‌ قفس‌ اجازه‌ مي‌دهد كه‌ بر پشت‌وي‌ بجهند كه‌ اين‌ نشانه‌ در جهت‌ تشخيص‌ حيوان‌ آماده‌ جفتگيري‌ حائز اهميت‌ است‌. همانگونه‌ كه‌ در مبحث‌ لانه‌ ذكرشد نرها و ماده‌ها بايد جدا از يكديگر نگهداري‌ شوند و فقط هنگام‌ پذيرش‌ جنسي‌ خرگوش‌ ماده‌ براي‌ مدت‌ حدود10 دقيقه‌ در قفس‌ خرگوش‌ نر قرار داده‌ شود
در صورتيكه‌ جفتگيري‌ منجر به‌ لقاح‌ نگردد، ممكن‌ است‌ آبستني‌ كاذب‌ (Pseudopregnancy) رخ‌ دهد. در اين‌مرحله‌ حيوان‌ ماده‌ كليه‌ حالات‌ حيوان‌ آبستن‌ را دارد و حتي‌ پستانها نيز بزرگ‌ مي‌شوند ولي‌ اين‌ مرحله‌ حداكثر پس‌ ازحدود 18 روز خاتمه‌ مي‌يابد.
طول‌ مدت‌ آبستني‌ حدود 33 - 30 روز است‌. رشد پستانها سريع‌ بوده‌ و طي‌ هفته‌ آخر آبستني‌ صورت‌ مي‌گيرد.طي‌ روزهاي‌ آخر حيوان‌ ماده‌ شروع‌ به‌ ساخت‌ لانه‌ مي‌نمايد و براي‌ اين‌ منظور اقدام‌ به‌ كندن‌ موهاي‌ ناحيه‌ شكم‌مي‌كند. تعداد بچه‌ها بين‌ 4-12 و بطور متوسط 7 عدد است‌. بچه‌ها معمولا صبح‌ زود و طي‌ حدود يك‌ ساعت‌ و ياكمتر متولد مي‌شوند. طول‌ مدت‌ شيردهي‌ حدود 4-6 هفته‌ است‌. مادر در طول‌ روز فقط يكبار و معمولا صبحها به‌بچه‌ها شير مي‌دهد و بقيه‌ ساعات‌ روز لانه‌ بچه‌ها را ترك‌ مي‌نمايد كه‌ اين‌ مسئله‌ نبايد بعنوان‌ عدم‌ پذيرش‌ بچه‌هاتوسط مادر قلمداد شود. در صورت‌ مرگ‌ مادر و يا هنگامي‌ كه‌ مادر قادر به‌ شيردادن‌ بچه‌ها نباشد مي‌توان‌ آنها رابصورت‌ دستي‌ تغذيه‌ نمود. جهت‌ تغذيه‌ بچه‌ها شير با فرمولهاي‌ مختلفي‌ توصيه‌ شده‌ است‌ كه‌ يكي‌ از ساده‌ترين‌فرمولها بشرح‌ زير مي‌باشد:
شير گاو 240 سي‌سي‌
زرده‌ تخم‌ مرغ‌ 1 عدد
عسل ‌5 سي‌سي‌
موليتي‌ ويتامين‌ كودكان ‌5 سي‌سي‌
شير دادن‌ هر 12 تا 24 ساعت‌ انجام‌ مي‌گيرد. البته‌ بايد در نظر داشت‌ كه‌ تغذيه‌ دستي‌ بچه‌ خرگوشها بندرت‌موفقيت‌آميز بوده‌ و ممكن‌ است‌ با مشكلات‌ و عوارض‌ متعدد گوارشي‌ و تنفسي‌ در بچه‌ خرگوشها همراه‌ باشد.

از سال 1960، دامداران با پي بردن به اهميت تلقيح مصنوعي و مزاياي آن، استقبال قابل توجهي از اين مورد نموده كه از آن زمان تاكنون اين كار به سرعت در بين گاوداران رايج گشته و به صورت امري متداول درآمده است. در ايران نيز اين تكنيك در تمامي گاوداري هاي صنعتي و برخي گاوداري هاي نيمه صنعتي مورد استفاده قرار مي گيرد.
    استفاده از روش تلقيح مصنوعي به سرعت جايگزين گاو نر شده و فوايد بسياري براي گاوداران دارد. زيرا با اين روش، فحلي گاو در زمان مناسب و حتي در حين فعاليت هاي روزمره گاوداري شناسايي شده و تلقيح صورت مي گيرد. هزينه پايين عمليات تلقيح مصنوعي، ثبت دقيق زمان تلقيح و آبستني و تهيه شناسنامه توليدمثلي دقيق براي گاو، استفاده از اسپرم هاي پروف شده با ارزش اصلاحي بالا، توليد شده توسط كمپاني هاي معتبر اسپرم (بالاخص كه اخيرا اسپرم هاي تعيين جنسيت شده كه تحولي اساسي در صنعت گاوداري ايجاد خواهد كرد) و كنترل بيماري هاي توليدمثلي از مهمترين مزاياي اين روش مي باشد.
    مهمترين عيب اين روش اين است كه برخي تكنسين ها و افراد آموزش ديده تلقيح مصنوعي، علم خود را در روش هاي كاربردي اين تكنيك افزايش نداده و تنها به مهارت عملي خويش تكيه مي نمايند. در نتيجه علي رغم صرف هزينه، امر تلقيح از موفقيت خوبي برخوردار نمي گردد كه اين مساله سبب كاهش درصد آبستني كه يكي از شاخص هاي مديريت مطلوب گاوداري است، مي گردد.
    در صورتي نسبت هاي استاندارد براي آبستني گله به دست خواهد آمد كه همراه با كسب مهارت هاي عملي تلقيح مصنوعي، اصول بهداشتي و تكنيكي اين كار نيز توسط ماموران تلقيح رعايت گردد. بنابراين عمليات تلقيح مصنوعي كاملا بايد زير نظر دامپزشك و مدير توليد گاوداري باشد. به طوري كه كنترل ثبت دقيق اطلاعات توليدمثلي از اهم وظايف مديريت توليد و كنترل كافي عمليات تلقيح و آموزش تكنيك هاي جديد در زمينه تلقيح مصنوعي به عهده دامپزشك فارم خواهد بود.
    امروزه كمپاني هاي معتبر بسياري در امر تهيه و توزيع اسپرم در كل دنيا فعاليت مي نمايند كه اسپرم را تحت شرايط كنترل شده استاندارد توليد و به همراه كليه اطلاعات مورد لزوم (كاتالوگ اسپرم) به گاودار عرضه مي نمايند.
    با اين همه، در صورتي كه كار با اسپرم به دقت صورت نگيرد، اسپرم ها به سرعت فاسد شده و درصد گيرايي اسپرم و عمليات تلقيح مصنوعي گله با توجه به هزينه هاي صورت گرفته با مشكل مواجه مي گردد.
    نحوه ي نگهداري و مواظبت از اسپرم منجمد، مخزن ازت مايع و ساير وسايل مورد استفاده نقش به سزايي در نتايج حاصل از تلقيح مصنوعي گاو دارد. زماني كه اسپرم منجمد خريداري شده به مخزن ازت مايع گاوداري منتقل گرديد، حفظ و كنترل كيفيت آن وظيفه تكنسين مربوطه خواهد بود.
    معمولا كمپاني هاي توليد اسپرم، اسپرم را در پايوت هاي 25/0 و 5/0 ميلي ليتر و طول 7/13 سانتيمتر بسته بندي مي كنند. اين حجم از اسپرم منجمد شده داراي تعداد كافي از اسپرماتوزوئيدهاي زنده است كه اگر به نحو صحيح و در زمان مناسب فحلي در رحم گاو قرار داده شود، منجر به آبستني مي گردد.
    در زمان تلقيح بايد پايوت را از تانك ازت مايع خارج و براي ذوب شدن در حداقل زمان ممكن در ظرف آب 35 درجه سانتي گراد قرار داد. لذا مامور مربوطه بايد با حداكثر مهارت و سرعت اين كار را انجام دهد تا اينكه اسپرم ها در معرض نوسانات دمايي خارج از تانك ازت قرار نگيرند.
    ظرف آب گرم بايد در نزديكي مخزن ازت مايع قرار گرفته و محل باكس تلقيح حتي الامكان سرپوشيده و بادگير نباشد تا اينكه تغييرات آب و هوا در فصول سال در كيفيت دماي محل تلقيح تاثير چنداني نداشته باشد.
    اسپرم هاي منجمد كه در دو نوع ml 25/0 و ml5/0 مي باشد در حرارت 35 درجه سانتي گراد حداقل به ترتيب 20 و 40 ثانيه نياز است تا از حالت اسپرم منجمد به مايع و حدود درجه حرارت بدن برسد. سريع بودن تغيير حالت اسپرم از جامد به مايع سبب مي شود مقدار تلفات اسپرماتوزوئيد به حداقل برسد و در نتيجه درصد گيرايي تلقيح بالا رود. البته تكنسين تلقيح بايد براساس دستورالعمل هاي صادره توسط شركت هاي توليدكننده اسپرم عمل نمايد، اما برنامه كلي شركت ها به صورت دستورالعمل بالا مي باشد.
    ظرف چند دقيقه حداكثر (15 دقيقه) پس از ذوب كردن اسپرم بايد عمليات تلقيح صورت پذيرد. مهمترين مساله، حفاظت از شوك سرما بعد از مرحله ذوب كردن است. مجددا اهميت سرپوشيده بودن جايگاه تلقيح گاو يادآوري مي گردد.
    درجه حرارت مطلوب دماي محيط 25 درجه سانتي گراد
    درجه حرارت بدن دام 38 درجه سانتي گراد
    آب 35 درجه سانتي گراد
    ازت مايع 196- درجه سانتي گراد
    به صورت خلاصه اهم توصيه هاي كاربردي به شرح ذيل خواهد بود:
    1- تهيه ليست اسپرم هاي موجود در تانك ازت و آشنايي مامور تلقيح با نحوه دسته بندي اسپرم ها در تانك ازت.
    2- قبل از شروع به عمليات تلقيح مصنوعي ضدعفوني و شعله زني با الكل تمامي وسايل مورد استفاده در تلقيح كه از اهم موارد مي باشد.
    3- بالا آوردن كوبلت محتوي اسپرم ها تا زير خط انجماد تانك ازت مايع و سرعت عمل مامور تلقيح در زمان برداشتن پايوت اسپرم از داخل كوبلت ها.
    4- استفاده از انبر مخصوص جهت برداشتن پايوت.
    5- حداكثر زمان بستن درب تانك ازت 10-8 ثانيه مي باشد.
    6- اسپرم خارج شده از تانك ازت را به هيچ وجه نبايد مجددا به داخل آن برگرداند.
    7- در هر زمان فقط يك پايوت را از انجماد خارج كنيد و حتما از يك دماسنج الكلي جهت تنظيم دماي آب استفاده نماييد.
    8- دقت نماييد كه درجه حرارت سرنگ تلقيح با درجه حرارت آب يكسان باشد. براي اين كار مي توان از درجه حرارت بدن به همراه استفاده از يك حوله كاغذي يا پارچه تميز استفاده نمود تا از تغييرات عوامل جوي حفظ شود.
    9- از يك دستمال كاغذي مناسب يا پنبه استريل جهت خشك و محافظت كردن پايوت استفاده نماييد. وجود يا آلوده شدن به آب سبب مرگ اسپرماتوزوئيدها و كاهش قدرت باروري آنها مي گردد.
    10- مامور تلقيح بايد سعي نمايد تمامي عمليات مزبور با نظم و ترتيب و سرعت كافي انجام پذيرد.
    11- هر دو هفته يك بار سطح ازت تانك را بازرسي نماييد.

قابل توجه كليه دانشجويان محترم كه در نيمسال دوم 86 اقدام به اخذ دروس درمانگاه جراحي . مامائي و دروني 2 نموده اند به اطلاع مي رساند شروع كلاس ها بر اساس تقويم دانشگاهي شروع و در موعد مقرر طبق تقويم دانشگاه خاتمه خواهد يافت لذا براي جلوگيري از اختلال در كلاس در روزهاي هفته ساعت 8 تا 10 صبح به درمانگاه واقع در خيابان دكتر بهشتي - خيابان شيرين غربي -پلاك 185 مراجعه نمايند شايسته است در زمان گروه بندي برگه انتخاب واحد خود را به همراه داشته باشند 

مس تزریقي کیو

Cue injection

 مس تزريقي كيو با ماده فعال (Calcium Copper Edetate)

قابل دسترس در ويالهاي 50 سي سي در كليه داروخانه هاي كشور

میزان : 50 میلی گرم در هر میلي ليتر

کمبود مس

کمبود مس در دامها ممکن است از نوع اولیه باشد یعنی بخاطر کمبود مس علوفه تغذیه ای مورد مصرف (کمتر از 10 میلی گرم مس در هر کیلو ماده خشک علوفه مصرفی) میزان دريافت آن پائین بوده منجر به بروز كمبود گردد و یا از نوع ثانويه باشد كه بخاطر تاثیر آنتاگونيست برخي عناصر كه درجذب يا متابوليسم مس اشكال ايجاد مي كنند رخ دهد موادي مانند مولیبدن و سولفور با مس ترکیب شده و کمپلکس غیر قابل جذب copper thiomoylybate را در محیط غیر هوازی شکمبه بوجود می آورد و در نتیجه جذب مس را غیر ممکن می‌سازد اين دو ماده حتي با متابوليسم مس جذب و يا ذخيره شده بدني نيز تداخل مي نمايد.

علائم کلینیکی :

مس در بدن برای ساخت هموگلوبین، متابولیسم و انتقال انرژی ، رشد استخوان در سنین پائین ،  رشد مو و پشم  و همچنين در ساخت پيگمان مورد نیاز است. بنابراین علائم کمبود مس بصورت طیف وسیعی مانند كم خوني ،عدم تعادل، مرگ ناگهاني و تغيير رنگ پوشش خارجي در حیوانات مختلف ظاهر می‌شوند ، در برخي مناطق کمبود مس می‌تواند باعث اسهال گاوها گردد ،اين اسهال در غالب موارد يك اختلال ناشي از كمبود مس ثانويه يا موليبدنوزيس است كه در گاو رخ مي دهد و  از نظر علائم درمانگاهي بين اين اسهال(اسهال سياه ) ويون شباهت هايي وجود دارد .  در گاوهای شیری که متابولیسم و انتقال انرژی مهمترین عامل تولید شیر است کمبود مس می‌تواند افت خفیف تولید شیر را به‌دنبال داشته باشد. ناباروري از دیگر مواردي است که ممکن است به کمبود مس ارتباط داده شود . گرچه محققان درگاوهای نازا کمبود مس و ازدیاد مولیبدن را دیده‌اند ولی دلیل عمده عدم باروری را کمبود مس نمی دانند و شاید بتوان گفت که چون مس روی متابولیسم تاثیر دارد و کمبود آن باعث عدم جذب متابولیت های مهم و عمدتاً نارسایی عمومی تغذیه مي شود ، سبب تاثير در نازائي مي گردد ، به طور كلي گفته مي شود كفايت توليد مثلي در اثر كمبود مس ، كاهش مي يابد و تاخير در فحلي و كاهش باروري را به دنبال دارد و درحاليكه افزودن مس وضعيت را بهبود خواهد بخشيد .

در گوساله های جوان ممكن است علائم به صورت لنگش به دلیل تورم سر استخوانها دیده شود و بطور کلی در شرايط كمبود مس گرچه گوساله ها در وضعیت خوبی هستند  ولی رشد آنها نسبت به سن آنها در حدي كه توقع میرود نخواهد بود . كمبود مس در گوساله ها ممكن است به صورت لاغري مفرط مشاهده شود ، در اين مورد اختلال در حركت از نخستين نشانه هاست و با لاغري پيش رونده اي مواجه هستيم كه زمين گيري را ايجاد كرده و در صورت عدم درمان دام تلف مي شود.

 یکی دیگر از علائم بالینی بارز، دیده شدن ته رنگ قرمز خفیف در پوشش بدن گوساله های سیاه است.( که البته این تغییر رنگ پوشش بدن همیشه بخاطر کمبود مس نیست). يا ممكن است در اين دام ها كمرنگي پوشش خارجي در اطراف چشم يا عينكي شدن در گوساله يا گاوهاي سياه رنگ نمود پيدا كند. متاسفانه علائم بالینی کمبود مس زمانی ظاهر می شوند که این کمبود به حد نهایی خود رسیده است . ولی بزرگترین ضرر به صنعت زمانی است که کمبود مس به صورت تحت بالینی است و علائم بالینی بروز نمي كند و چون درمانی انجام نمی شود ، برگشت  اقتصادي نهایی در گاوداري كاهش خواهد يافت .

روش تشخیص

خونگیری و اندازه گيري مس خون رایج ترین روش تشخیص کمبود مس است ولی روش دقیقی نیست ، چون در ابتداي وقوع کمبود مس ، بعلت میزان ذخیره کبدی ، مس خون میزان قابل قبولی را نشان می دهد ولی هرچه میزان ذخیره کبدی بعلت طولانی شدن کمبود مس ادامه پیدا کند علائم کلينيكی ظاهر خواهد شد . کبد تنها منبع ذخیره مس است و بهترین و مطمئن ترين روش ، برداشتن نمونه کبدی از گاوهای حذفی در كشتارگاه است که می تواند وضعیت ذخیره کبدی گله را مشخص کند . ميزان طبيعي مس در كبد گاو100-400 ودر گوسفند 200-600 ميلي گرم در كيلوگرم است . ميزان كمتر از 30 در گاو وكمتر از 80 در گوسفند نشانه كمبود است .

روشهای مصرفی مس

افزودني های مس بطور معمول در جیره های غذایی مصرف می شوند ولی میزان جذب مس از این طريق  نامشخص است در برخي منابع گفته شده است در نشخواركنندگان از زماني كه شكمبه فعال مي شود  فقط  2-10% مس جيره قابليت جذب دارد .

روش دیگر – خوراندن کپسول های براده مس است که این براده ها معمولا در نگاری مستقر میشوند و به

كندي مس  آزادسازي می کنند . میزان آزادسازي مس از این براده ها مشخص نیست و اگر هم بصورت منظم مس آزادسازي کنند حداقل 7 هفته طول مي كشد تا  ظرفیت کبد را تکمیل نمايند.

مطمئن ترین روش تزریق مس به صورت تركيب  copper edetate است که هم سریع از محل تزریق جذب میشود و هم حداكثر ظرف مدت 7 روز ظرفیت کبد را تکمیل می کند. وقتی ظرفیت کبد تکمیل شد  قادر خواهد بود بمدت 3 ماه بطور منظم مس آزادسازي کند که مورد استفاده بدن قرار گیرد. ترکیبات مس تزریقي دیگري هم وجود دارند ولی بعلت جذب کند از محل تزریق ، ممكن است مشکلاتی را در محل تزریق بوجود آورند، لازم به ذكر است  copper edentate هيچگونه مشكل و اثري در محل تزريق به جا نمي گذارد.

میزان تزریق

گاوشیری : -زمان خشکی در گاو مهمترین دوران نیاز به مس است چون در این دوران جنين بیشترین رشد و بالاترین تقاضا برای مصرف مس را دارد که از طریق جفت به جنين  می رسد . معمولا در همین زمان است كه میزان ذخيره کبد ي به‌ شدت افت می کند . 

بنابراین تزریق 2 سي سي مس (مس تزریقي کیو) میتواند کمبود مس کبدی را جبران کند و اپتيمم رشد جنين را به همراه داشته باشد ، علاوه بر اينكه كفايت توليدمثلي مادر را پس از زايش بهبود بخشد .  این مقدار  می تواند در صورت تشخیص دامپزشک هر 3-4 ماه تکرار گردد. تزریق بیشتر از 2 سی سی فقط باید در صورت نیاز و پس از تایید تشخیص کمبود مس ، زیر نظر دامپزشک صورت گیرد.

-تليسه های 4 ماه به بالا 2 سی سی .

- گوساله های زیر 4 ماه اکیدا استفاده نشود. چون در این سن آنها به مسمومیت مس حساس ترند.

مقدار مس موجود در كلستروم  mg/kg6/0 و در شير  mg/kg 2/0-15/0 مي باشد. در سنين نوزادي در حدود 60٪ مس جيره جذب مي شود. ولي با شروع فعاليت شكمبه اين ميزان كاهش يافته و به 5-1٪ در گاوهاي بالغ مي رسد. ميزان نياز روزانه گوساله هاي شيري به مسDM  mg/kg 10 مي باشد. شروع مصرف استارتر و علوفه مرغوب در جيره غذايي گوساله هاي شيري نوزاد معمولاً از 1 هفتگي مي باشد و فعاليت شكمبه نيز از همين زمان آغاز مي گردد . با توجه به اينكه با افزايش كاركرد شكمبه ، ميزان جذب مس كاهش مي يابد ، ولي همچنان رشد با حداكثر ميزان ادامه مي يابد ، مي توان تصور كرد ميزان كافي ذخيره مس كبدي گوساله كه در دوران جنيني از مادر ، دريافت كرده است بسيار اهميت دارد . لذا توصيه مي شود با تزريق مس در زمان خشكي علاوه بر تامين نياز مادر ، نياز گوساله به ذخيره كبدي كافي در دوران جنيني ، نيز برآورده شود .

 

 

گوسفند :

گوسفند حساس ترين دام به كمبود مس است .

رایج ترین علائم کمبود مس swayback در بره های نوزاد است. علائم دیگر کمبود مس  مرده زایی و تولد بره های ضعیف و کوچک است که معمولا لرزش سر هم دارند. در موارد خفیف تر گرچه بره ها ظاهرا طبیعی به نظر می‌رسند ولی تعادل خود را نمی توانند حفظ کنند و روي پای عقب خود پيچ و تاب می‌خورند و معمولا نمی‌توانند از مادر تغذیه کنند. ساير عوارض در گوسفند مانند كم خوني ،كاهش كفايت توليد مثلي ، از بين رفتن رنگدانه هاي پوشش خارجي ، موئي شدن پشم و اختلال در رشد مي باشد .

از جمله علائم درمانگاهي مي توان به موارد زير اشاره كرد :

1- ضعف قسمت هاي خلفي بدن تا فلجي كامل ( از بدو تولد يا كمي بعد از آن )

2- نشانه هاي عدم تعادل خلفي به صورت نوسان نيمه خلفيswaying)) به خصوص در هنگام حركت سريع

3- توانائي تحمل قسمت خلفي بدن در مقابل فشار دست بسيار كم است

4- ممكن است فلجي خلفي به صورت خم شدن مفاصل بخلق و كشيده شدن پاهاي خلفي روي زمين درهنگام حركت باشد

5- ممكن است در فلجي كامل امكان نگهداري بدن روي پاهاي خلفي براي دام ميسر نباشد و قسمتهاي خلفي كاملا روي زمين كشيده شود و دام منظره اي شبيه نشستن سگ را نشان دهد .  

 میزان دوز مورد نیاز در شرایطی که کمبود وجود دارد تزریق یک سی سی cue در نیمه دوم آبستنی است و از آن به بعد هر چهار ماه یک سی سی تزریق شود . در مناطقی که کمبود مس بصورت حاد نیست فقط نیم سی سی ( كه مي تواند هرچهار ماه تكرار شود) کفایت می کند.  در مناطقی که کمبود مس وجود ندارد يا از كپسول ها ي مس استفاده مي كنند ، احتیاج به تزریق مس نیست.

لازم به یاد آوری است که مس زیاد در گوسفند سمی است و نژاد های مختلف در مقابل مسموميت با مس مقاومت متفاوت نشان می دهند بدین معنی که اگر یک نژاد به1 سی سی مس تزریقی - تاثیر منفي نشان  می دهد در یک نژاد دیگر2 سي سی ممکن است سمی قلمداد شود؟

روش تزریق :

مس بیش از حد نیاز مسمومیت ایجاد می کند  بنابراین در شرایطی که کمبود مس تائید شده (جهت پيشگيري يا درمان ) استفاده شود . تزريق فقط در زیر پوست(sc) انجام شود . قبل از مصرف خوب شیشه را تکان دهید .

نکات مهم و قابل توجه

1-همزمان با محصولات دیگر مثل استفاده از بلوس مس از cue استفاده نشود.

2-در حیواناتی که ناراحتی کبدی دارند استفاده نشود.

3-در حیواناتی استفاده شود که سالم هستند.

4-بعضی از نژادهای گوسفند ممکن است به تزریق مس حساسيت بيش از حد معمول  نشان دهند گرچه در مناطق دچار کمبود مس (مانند بيشتر مناطق ايران) این مشکلات یا دیده نشده و یا بندرت دیده شده است.

 

شرایط نگهداری

در حرارت زیر 30 درجه سانتیگراد نگهداری شود.

 هزينه درمان

مس تزريقي كيو در ويالهاي 50 سي سي از تمام داروخانه هاي سطح كشور قابل خريداري است . قيمت مصرف كننده حدود 41000 تومان است ، يعني 800 تومان به ازا هر 1 سي سي. بنابراين هزينه دوز موثر در گاو شيري 1600 تومان و براي گوسفند بين 400 تا 800 تومان بسته به شدت كمبود مس خواهد بود .

 

مختصري در مورد زايمان و مامايي

اغلب گاوها و تلیسه ها بتنهایی قادر به زایمان میباشند و امدادهای فردی بندرت مورد احتیاج میباشد. اغلب آسیبهای تحت زایمان از طریق مامایی شتابزده یا مامایی بدون دقت با کمبود بهداشت است. دو مورد اساسی در امر مامایی " بهداشت ، صبر " ضروری میباشد.
محل زایمان میبایست راحت و پاکیزه باشد و محل مساعد اتاقهای انفرادی پوشیده از کاه میباشد. بنابراین شستن محل و ضدعفونی کردن آن قبل از ورود گاوباردار به آن الزامی است.
زایمان را میتوان در سه بخش تقسیم کرد:
1 - فاز آماده سازی زایمان
حدود سه هفته قبل از فارغ شدن شروع میشود و علامت بارز آن متورم و حجیم شدن (در اثر ازدیاد گردش خون در این قسمتها) مهبل ، فرج و پستان میباشد.

2 - فاز باز شدن
بعداز فاز آماده سازی دردها و بی آرامی گاو شروع میشود که در طی 6 تا 16 ساعت کیسه آبکی جنین دیده میشود.

3 - فاز فارغ شدن
این فاز با پاره شدن کیسه آبکی و خروج مایع کیسه و در نهایت خروج جنین همراه است.
بطور معمول و نرمال طول این فاز حدود 8 ساعت میباشد و در خاتمه گاو آرام و بدون درد است و تمام بخشهای کیسه جنینی و زائده های زایمان (Secundinae) دفع گشته است.
دوره نفاس (Puerperium) نیز دارای چندین مرحله است و در نهایت ترشح پروژسترون از جسم زرد خاتمه یافته و دوره بعدی فحل میتواند آغاز گردد.
در آخرین روزهای زایمان (فاز آماده سازی) پستان حجیم گشته، مهبل و فرج ترشحات آبکی و رباط لگن شل و نرم میباشد.
با ترکدین کیسه جنینی (فاز بازشدن) دردهای زایمان آغاز میگردند و بتدریج کانال زایمان گشوده میگردد زمان این مرحله 2 تا 3 ساعت و در تلیسه ها تا 4 ساعت به درازا میکشد. اغلب خطاهای زایمان در این مرحله اتفاق می افتد و خدمات مامایی شتابزده و بی صبرانه سبب آسیبهای تحت زایمان میگردند.
فاز فارغ شدن به آهستگی پیش میرود و تعجیل در آن ضرورتی ندارد و همراه هر دردزایمان پیشرفت آن نیز قابل رویت است.

زمان امداد های مامایی
معمولا حداقل دو ساعت بعداز ترکیدن کیسه جنینی و رویت جنین (سم گوساله) و عدم وجود اختلال زایمان میتوان امدادهای مامایی را آغاز کرد و قبل از اینکه زنجیر کشش جنین وصل گردد میبایست موقعیت قرارگرفتن جنین را کنترل کرد.
قبل از کنترل موقعیت جنین رعایت تمام اقدامات بهداشتی ضروری است و شخص کنترل کننده (دامپزشک) دست و بازوهای خود را بطور اساسی شسته و ضدعفونی میکند و درصورت امکان از دستکش نایلونی بهداشتی استفاده گردد (جهت پیشگیری فرد امدادگر از بروسلوز و زالمونلوز در صورت آلوده بودن گوساله).

وضعیت استقرار جنین در رحم
اغلب گوساله ها با پاهای جلو و سر در میان آن از کانال زایمان خارج میشوند. برخی مواقع موقعیت قرارگرفتن گوساله چنان است که ابتدا پاهای پشتی از کانال زایمان خارج میشوند در موارد دیگر قرار گرفتن گوساله احضار دامپزشک ضروری است.
در صورت امکان میبایست موقعیت قرارگرفتن گوساله چنان تصحیح گردد که پشت گوساله (کمر) به سمت پشت گاو قرارگیرد و از کشش یک پای گوساله یا فقط سر گوساله میبایست اجتناب ورزید. کشش هردو پای گوساله همزمان و یکنواخت و بدون ضربه میباشد و همیشه هنگام دردزایمان انجام میگیرد.

دلایل ناتوانی ایستادن گاو پس از زایمان
• آسیب دیدن گاو هنگام امدادهای مامایی نادرست و شتابزده و خشن مانند فشردگی و پرس (له شدن) اعصاب موضعی زایمان، شکستگی استخوان، دررفتگی مفصل و پارگی ماهیچه
• Paresis et Paralysis puerperalis
• (Hypocalcémie, Hypermagnesemie, Hypophosphatémie)
تمام زائده های پس از زایمانی (Secundinae) میبایست حداکثر 12 ساعت بعداز زایمان کلا از بدن خارج گردد در غیر اینصورت احضار دامپزشک لازم میباشد. ماندگار شدن این زائده ها میتوانند سبب التهابات آینده و ناباروری گردند.

نکات مهم جهت زایمان مساعد
• پرهیز از اقدامات امدادی زودرس
• احداث محل زایمان پاکیزه و بهداشتی
• برقراری آرامش در محل زایمان (ناآرامی ها سبب جلوگیری از درد زایمان (انقباضات دیواره رحم)، تاًخیر در زایمان، اختلال در دوره نفاس و تاًخیر در بازسازی رحم میگردند)
• لازم نبودن امداد مامایی وقتی زایمان در روال متعارف پیش میرود.
 • لزوم امداد مامایی وقتی فقط یک پا رویت میگردد و تحت دردهای زایمان جنین پیش رانده نمیگردد.
• کشش جنین فقط در حالت خوابیده گاو و هنگام هر دردزایمان
• کشش جنین از طریق هر دو پا همزمان و یکنواخت و آرام

مراقبتهای پس از زایمان
مراقبتهای پس از زایمان به سه مرحله زمانی تقسیم میگردند:
الف - مراقبتهای دوره نفاس (پس از زایمان) تا روز 10 پس از زایمان
ب – مراقبتهای دوره نفاس تا روز 30 پس از زایمان (دوره بازسازی رحم)
ث – مراقبتهای دوره نفاس تا حدود روز 42 پس از زایمان (بروز دوره فحل مجدد)
در طی این دوره امکان روند بیماری زای رحم، تخمدان و مهبل که باعث عدم باروری گاو میگردند وجود دارد که با تدابیر و مراقبتهای صحیح از روند آن جلوگیری میگردد.

مراقبتهای باروری
یکی از دلایل اختلال در باروری معاینه دیرموقع دامها (ابتدا پس از بروز علائم بیماری) پس از زایمان میباشد. تحت اقدامات دقیق و صحیح مدیریتی میتوان از بروز آن جلوگیری کرد.
در دامداریهای بزرگ تدوین یک برنامه مدیریتی جهت جمع آوری اهم اختلالات باروری لازم میباشد. اهمیت این برنامه در پیشگیری اختلالات میباشد.
نکات ذیل در این برنامه میبایست توجه گردند:
• تشکیل پرونده برای گاو شامل اطلاعات درباره روز تلقیح مصنوعی، روز زایمان، توان شیردهی، فاصله زمانی بین دو باروری، بیماریهای تشخیص داده شده و خدمات درمانی.

• معاینات کلینیکی مرتب و از قبل برنامه ریزی شده حداقل هر 10 روز. در این معاینات روند فیزیولوژیکی دوره نفاس نظارت میگردد.
• معاینه کلینیکی و آزمایشگاهی تخمدان. تحت تست هورمون پروژسترون میتوان دوره فحل بعدی را تشخیص و زمان تلقیح مصنوعی بعدی را محاسبه کرد.
• معاینات کلینیکی و آزمایشگاهی باروری دارای اطلاعات ارزنده ای هستند. 40 تا 50 روز (از هفته هفتم) بعداز تلقیح مصنوعی توسط معاینه رکتال باردار شدن دام معین میگردد. تست آزماشگاهی هورمون پروژسترون در روز 20 تا 22 بعداز تلقیح مصنوعی نشانگر احتمالی فحل خاموش خواهد شد. میزان بالای پروژسترون دلیل احتمالی بارداری است در عین حال این امر میتواند همچنین نشانگر تغییرات بیماری زای تخمدان باشد. میزان بسیار پایین پروژسترون نشانگر فحل خاموش است.
فحل خاموش چیست ؟

امداد در دوره نفاس (Puerperium)
• امداد رحم
در زایمان نرمال جهت تشخیص روند بازسازی رحم اولین کنترل 10روز پس از زایمان انجام میگردد. زایمانهای سخت میبایست حداقل هر 3 روز کنترل گردند. زخمهای هنگام زایمان سبب التهابات کانالهای زایمانی (التهاب لگن) میگردند که با درمان آنتی بیوتیک همراه هستند. شستشوی رحم جهت ضدعفونی کردن دیواره مخاطی رحم از اقدامات دیگر میباشد که میتوان با محلولهای یددار ضدعفونی کرد.

• درمان پروستاگلاندین
تاثیر پروستاگلاندین انحلال جسم زرد (Luteolyse) تحت کاهش گیرنده های هورمون LH برروی جسم زرد و انقباضات دیواره رحم(Uterus contraction) میباشد.
اگر جسم زرد هنوز فعال است میتوان با استفاده از پروستاگلاندین انحلال آن را تعجیل کرد (حدود سه هفته پس از زایمان).
در حال حاضر در التهاب دیواره مخاطی رحم نیز از پروستاگلاندین استفاده میگردد. کاربرد آن هیچ مشکل (ماندگاری) ندارد و میتوان در شستشوی رحم با محلول یددار پروستاگلاندین نیز به محلول افزود.

• درمان عمومی حمایتی
بعنوان درمان حمایتی در اختلالات دوره نفاس از داروهای تزریقی (وریدی) کلسیم نیز استفاده میگردد.
عمل آنها در حمایت دوباره سازی رحم، انسداد رگهای خونی در قبال نفوذ باکتریها، تحریک مکانیزم سیستم ایمنی ویژه و غیرویژه، تحریک متابولیسم و یا امداد در اجرای توازن متابولیسمی (کاربرد محلول داروی فسفر – ویتامین ب 12 هم تاثیرات مشابه دارد.

سیتم ایمنی ویژه و غیرویژه یا اکتسابی(Specific immunity & nonspecific immunity) چیست ؟  
در دامهای با شیردهی بالا پیشنهاد میگردد که آزمایش وجود استون در اوره و شیر مجددا انجام گردد تا ناتوازنی های متابولیکی در اسرع وقت مداوا گردد.

 

 

مقايسه سه روش همزماني فحلي گوسفند

 با استفاده از پروژستاژن ها در فصل توليد مثل

 

هدف از اين مطالعه مقايسه سه روش همزماني فحلي در گوسفند در فصل توليد مثل با استفاده از پروژستاژنها (نورجستومت، سيدر و اسفنج، بود. تعداد 59 راس ميش براساس سن، وزن و نژاد به سه گروه آزمايشي تقسيم شدند که عبارت بودند از: گروه نور جستومت، (21 راس)، گروه سيدر (20 راس)، گروه اسفنج (18 راس). در ميش هاي گروه نور جستومت، نصف نور جستومت گاوي (1.5 ميلي گرم نور جستومت) در زير جلد خارجي ناحيه گوش کاشته شد. براي ميش هاي گروه سيدر، سيدر گوسفندي (330 ميلي گرم پروژسترون طبيعي) و براي ميش هاي گروه اسفنج، اسفنج آغشته به پروژسترون صناعي (40 ميلي گرم فلوجستون استات) به صورت داخلي واژني استفاده گرديد. در تمام گروه هاي آزمايشي طول مدت درمان 14 روز در نظر گرفته شد. در زمان خاتمه درمان، مقدار 250 واحد بين المللي PMSC تزريق گرديد. همزمان با برداشت منابع پروژستاژني، ترشحات واژن از نظر ظاهري مورد بازرسي قرار گرفت. بيست و چهار ساعت پس از برداشت منابع پروژستاژني، از قوچ داراي پيش بند جهت تشخيص ميش هاي فحل استفاده شد. پس از استقرار قوچ در گله، مشاهده مداوم ميش ها به منظور تعيين زمان شروع فحلي که با اجازه پرش به قوچ تاييد مي گرديد صورت پذيرفت. دوازده ساعت پس از آغاز فحلي جفتگيري به صورت طبيعي انجام پذيرفت. آبستني ميش ها به کمک دستگاه سونوگراف (پايمديکال، مدل 480، هلند) در روز 30 پس قوچ اندازي مورد بررسي قرار گرفت. اطلاعات بدست آمده شامل ميزان آبستني، فراواني وقوع ترشحات در فرج، ميزان بره زايي و دو قلوزايي با استفاده از آزمون مربع کاي مورد ارزيابي آماري قرار گرفتند. اغلب ميش هاي تحت درمان با سيدر (17 از 19 راس) و اسفنج (14 از 14 راس) داراي ترشحات واژني (شفاف، خونابه اي، چرکي) در زمان خروج منبع پروژستاني بودند. در مقابل در هيچ يک از ميش هايي که نورجستومت دريافت داشتند وجود ترشحات واژني مشاهده نگرديد. در فاصله 6 ساعت پس از ورود قوچ به گله (24 ساعت پس از خاتمه درمان) 90.5، 89.5 و 78.6 درصد از ميش هايي که به ترتيب نورجستومت، سيدر و اسفنج دريافت داشتند علايم فحلي را نشان دادند (p>0.05). ساير ميش هاي مذکور حداکثر تا 39 ساعت پس از خاتمه درمان، فحلي ايستا را نشان دادند. ميزان آبستني در گروه هاي نورجستومت، سيدر و اسفنج به ترتيب 66.7، 52.6 و 71.4 درصد بدست آمد (p>0.05). ميزان بره زايي در ميش هاي گروه نورجستومت، سيدر و اسفنج به ترتيب 110.5،  72.2و 100 درصد محاسبه گرديد (p>0.05). ميزان دو قلوزايي در گروه هاي نورجستومت، سيدر و به ترتيب 1.5، 1.3 و 1.4 محاسبه گرديد (p>0.05). به طور خلاصه، هر سه روش همزماني فحلي مورد استفاده در اين مطالعه از نظر شاخص هاي توليد مثلي داراي نتايج مشابه بودند. ولي با توجه به سرعت عمل، هزينه کمتر و عدم دخالت در دستگاه توليد مثل استفاده از نورجستومت در همزماني فحلي گوسفند توصيه مي شود.

 

 

مسائلی در مورد تلقیح مصنوعی

  چه موقع تلقیح نماییم ؟ 

زمان مناسب تلقیح گاو بسته به این است که اولین ایستا فحلی چه زمان اتفاق افتاده باشد برای دستیابی به بهترین نرخ آبستنی باید گاوها و تلیسه ها را از بین ده تا چهارده ساعت پس از مشاهده اولین ایستا فحلی تلقیح نمود یعنی گاوهائی که اولین ایستا فحلی آنها در صبح اتفاق افتاده باشد باید در اواخر بعداز ظهر تلقیح نمود و گاوهائیکه در عصر فحل شده اند لازم است صبح روز بعد (قبل از ساعت 10 )تلقیح شوند این روش قانون صبح _بعد از ظهر میگویند . زمان مناسب تلقیح باعث میشود تا تعدادی بیشتری اسپرم سالم به تخمکها رسیده ٬عمل لقاح بصورت مناسب انجام شود . تلقیح زود هنگام گاو ها باعث میشود بسیاری از اسپرمها قبل از تخمک اندازی نابود شوند ٬از سوی دیگر تلقیح دیر هنگام باعث پیر شدن تخمک شده و قبل از رسیدن اسپرمها فعالیت تخمک از بین میرود . در صورتیکه قانون صبح ٬بعد از ظهر به خوبی رعایت شود درصدآبستنی افزایش می یابد .

در پایان لازم به ذکر است حفظ یک برنامه فحل یابی موفق باعث تولد گوساله های بیشتر و تولید شیر زیادتر در گله میشود و این بدان مفهوم است که سود و بهره وری بیشتری در انتظار گاودار است .

 

تشخیص فحلی و زمان مناسب تلقیح : 

انجام یک زایش 12 ماهه به تشخیص فحلی مناسب و زمان دقیق تلقیح بستگی دارد در واقع می توان گفت تشخیص فحلی گله شما یکی از مهم ترین عوامل تولید مثلی گاوداری است توصیه میشود که حتماً شخصی مسئول فحل یابی در گله باشد و در صورت نبودن آن شخص باید فرد دیگری وظیفه فحل یابی را به عهده بگیرد . هر چه زمان برای آموزش فحل یابی به کارگران صرف کنیددر صد موفقیت فحل یابی و نهایتا تولید مثل افزایش می یابد .نخستین گام در یک برنامه تشخیص فحلی موفق شماره زنی و واضح گاوها می باشد تا بتوان گاومورد نظر را از فاصله دور تشخیص داد .

چه موقع فحل یابی کنیم ؟

بطور کلی متوسط زمان فحلی گاوها حدود 14 ساعت است و 25%از گاوها نیز 8 ساعت فحلی نشان میدهند بنابراین اگر شما گاوها را روزانه یک بار مورد مشاهده قرار دهید حدود 50%گاوهای فحل را تشخیص میدهید در حالیکه روزانه دو بار مشاهده با فاصله زمانی یازده الی سیزده ساعت این عدد را به 80%میرساند از سوی دیگر روزانه چهار مرتبه مشاهده گاوها و هر مرتبه به مدت 20 الی 30 دقیقه باعث میشود که 95%گاوهای فحل را تشخیص داده شوند . عواملی همچون بیماری ٬آب و هوا وشرایط بستر بر طول فحلی اثر میگذارند . گاوها در آب و هوای بسیار گرم و شرجی یا بسیار سرد مدت زمان کوتاهتری نشان میدهند . بهترین زمان مشاهده گاوهای فحل صبح زود قبل از شیر دوشی و خوراک دهی ٬اوایل بعد از ظهر و اواخر غروب است .

این زمانها مناسب ترین اوقاتی هستند که میتوان فحلی را دید . به طور کلی گاوهایی که ایستاده و اجازه میدهند گاوهای دیگر روی آنها بپرند فحل می باشند ایستا فحلی اولین علامت فحل یابی است و تخمک اندازی 25 الی 30 ساعت پس از اولین پرش گاوها بر روی گاو فحل اتفاق میافتد .دیگر علائم فحلی که قبل از ایستا فحلی به چشم می آید .تلاش گاو فحل برای پریدن بر روی دیگر گاوها ٬گذاشتن سر بر قسمت خلفی بدن گاوهای دیگر ٬ادرار کردن زیاد ٬خارج شدن موکوس از دستگاه تناسلی و قرمز شدن فرج گاو است ٬تیز شدن گوشها ٬کثیف شدن پهلو و کپل گاو آزرده شدن ابتدای دم گاو و نیز از دیگر علامتها برای تشخیص فحلی است . یک تا سه روز پس از ایستا فحلی گاو خونریزی اندکی ٬در ناحیه فرج گاو دیده میشود که نشان دهنده آنست که گاو فحل بوده است و این خونریزی هیچ ارتباطی با تخمک اندازی و آبستنی یا عدم آبستنی گاو ندارد . اصولا گاوهائیکه آبستن نشده باشند هجده روز پس از خونریزی فوق دوباره فحل میشوند .  

اهمیت اولین فحلی گاو :

فحل یابی صحیح ٬ کلید موفقیت تولید مثل گله و ایستا فحلی بهترین نشانه برای تشخیص فحلی می باشد . مشاهده اولین فحلی گاوها در حدود روز چهلم پس از زایمان یکی از شاخصهای مهم تولید مثلی گاوداری است که برای برنامه ریزی مرتب باید به آن دست پیدا کرد . البته گاوهایی که دارای چرخه های فحلی نا منظم بوده و یا تلیسه هایی که دچار سوء تغذیه بوده اند ٬ممکن است اولین فحلی خود را دیر تر از شرایط طبیعی بروز دهند . ضمناً گاوهایی که جیره غذایی آنها حاوی فلوئور زیادی است دچار تاخیر در بروز اولین فحلی خواهند شد . در صورتی که اولین فحلی نرمال گاوها به تعویق افتد ٬دامها دیر تر تلقیح شده و متوسط فاصله زایش گاوداری افزایش می یابد که در مجموع ضرر اقتصادی حاصله باعث کاهش پیشرفت گله خواهد شد .

 

چند نکته مهم در تلقیح مصنوعي

1-  حفظ یک فاصله زایش دوازده ماهه به تشخیص فحلی مناسب و تلقیح در زمان صحیح بستگی دارد .

2- اولین گام در یک برنامه تشخیص فحلی موفق ٬مشخص کردن و شماره گذاری درست و کافی تمام دام های گله است بطوریکه شماره های بدن از فاصله دور قابل تشخیص باشند .

3-  بهترین زمان برای مشاهده فحلی ٬اول صبح قبل ازشیر دوشی و خوراک دهی و نیز اوایل بعد از ظهر و در شب پس از آنکه دام ها دوشیده شده و خوراک خود را خورده اند ٬می باشد این ساعات خنک ترین زمان در طول شبانه روز می باشند .

4-  در گله هایی که فحل یابی دقیقی در آن ها انجام میشود ٬برای دستیابی به بهترین نتایج آبستنی ٬گاوها و تلیسه ها را حدود 10 الی 14 ساعت پس از شروع اولین ایستا فحلی تلقیح کنید .این بدان معنی است که گاوهایی که در صبح فحل هستند ٬در اواخر بعد از ظهر تلقیح میشوند و بر عکس (قانون صبح بعد از ظهر )

5- وقتی بیش از یک گاو در بهاربند فحل باشد دفعات پرش گاوها روی یکدیگر دو تا چهار برابر مشود .

6- اجرای یک برنامه تشخیص فحلی موفق باعث تولید گوساله و شیر بیشتری در گله میشود یعنی سود بیشتری در انتظار گاودار است.

چگونه هزينه برنامه اوسينك را كاهش دهيم :

استفاده نیمی از دز توصیه شده GnRH می تواند به اندازه دز کامل آن موثر واقع شوددر مطالعه این که توسط مرکز تحقیقات گاو شیری فلوریدا-جورجیا انجام گرفت ۱۰۰ گاو شیری هلشتاین درچند گروه قرار گرفتند. به همه گاوها روز نهم GnRH تزریق شد و در روز ۷ نیزپروستاگلندین دریافت کردند یک گروه دز استاندارد ۲ میلی لیتر و گروه دیگر ۱ میلی لیتر .

گاوها ۱۶ تا ۲۰ ساعت پس از آخرین تزریق GnRH تلقیح شدند . ۵۲٪ از گاوهائی که دز کامل دریافت دریافت کرده بودند ۳۵ تا ۴۰ روز پس از تلقیح آبستنی تائید شده داشتند. ۵۶٪ ازگاوهائی که با دز یک میلی لیتر تزریق شده بودند آبستن شدند .در مورد گاوهائی که به آنهادز کمتر تزریق شده بود هزینه به ازای هر آبستنی ۷/۲۵ دلار کمتر بودبدين منظور بايستي از سوزن يك دوم اينچ استفاده نمود تا تزريق عميق عضلاني انجام نشود و نزريدك به پوست صورت گيرد تا به آهستگي جذب شود .

از دانشجويان محترم تقاضا ميشود در صورت نياز به پاسخ به سئوالات شخصي كه بايستي به صورت خصوصي پاسخ داده شود عنايت فرموده آدرس ايميل خود را اعلام تا پس از بررسي موضوع پاسخ داده شود .

ريز نمرات كالبدشناسي – نيمسال اول 86

 فهرست نمرات امتحاني كالبدشناسي  به شرح ذيل اعلام مي گردد در صورت اعتراض حداكثر تا تاريخ          10 /11/ 86 اعتراض خود را  در قسمت نظر بدهيد ثبت بفرماييد .